در روزهای سرد سال، آلودگی هوا بار دیگر به یکی از دغدغه‌های جدی شهروندان تبدیل می‌شود؛ اما آنچه در این میان کمتر مورد توجه قرار می‌گیرد، وضعیت نگران‌کننده کیفیت هوا در شهرستان‌های جنوب غرب استان تهران است؛ مناطقی که در بسیاری از روزهای پاییز و زمستان، شرایطی آلوده‌تر از پایتخت را تجربه می‌کنند.

با آغاز فصل سرما، آلودگی هوا در شهرهای مختلف استان تهران افزایش پیدا می‌کند. بررسی روزانه شاخص‌های کیفیت هوا نشان می‌دهد که در بخش قابل توجهی از روزهای پاییز و زمستان، وضعیت هوای شهرستان‌های حاشیه‌ای تهران، به‌ویژه اسلامشهر، بهارستان و رباط‌کریم، نامطلوب‌تر از شهر تهران است.

برای نمونه، در روز چهارشنبه ۲۷ آبان‌ماه، شاخص‌های منتشرشده کیفیت هوا در این سه شهرستان، شرایط آلوده‌تری را نسبت به پایتخت نشان می‌داد؛ موضوعی که بار دیگر ضرورت بررسی دقیق منابع آلاینده در جنوب غرب استان تهران را مطرح می‌کند.

پرسش اساسی اینجاست که اگر خودروها و موتورسیکلت‌ها از عوامل اصلی آلودگی هوای تهران به شمار می‌روند، علت وضعیت نامطلوب کیفیت هوا در شهرستان‌هایی مانند اسلامشهر، بهارستان و رباط‌کریم چیست؟ آیا منابع آلاینده این مناطق به‌درستی شناسایی شده‌اند یا همچنان بخش مهمی از عوامل مؤثر بر آلودگی هوای این محدوده ناشناخته باقی مانده است؟

در سال‌های گذشته، فرضیه‌های مختلفی درباره منشأ آلودگی هوای این مناطق مطرح شده است. برخی معتقدند جریان باد، آلاینده‌های تولیدشده در تهران را به سمت شهرستان‌های مجاور منتقل می‌کند. در مقابل، گروهی فعالیت کارخانه‌ها و صنایع مستقر در پیرامون پایتخت را از عوامل مؤثر می‌دانند. معادن شن و ماسه و فعالیت‌های معدنی اطراف این شهرستان‌ها نیز از دیگر مواردی هستند که همواره درباره نقش آن‌ها در افزایش آلودگی و گردوغبار مطرح شده‌اند.

با وجود این گمانه‌زنی‌ها، همچنان گزارش جامع و شفافی که سهم هر یک از این منابع را در آلودگی هوای اسلامشهر، بهارستان و رباط‌کریم مشخص کند، در دسترس افکار عمومی قرار نگرفته است. مشخص نیست کدام منابع آلاینده سهم بیشتری در این وضعیت دارند و کدام دستگاه‌ها مسئول کنترل و نظارت بر آن‌ها هستند.

نگرانی دیگر به نحوه تصمیم‌گیری در روزهای آلوده بازمی‌گردد. در موارد متعددی، تصمیمات مرتبط با آلودگی هوا، از جمله تغییر ساعات کاری ادارات و نحوه فعالیت مدارس، با محوریت شرایط تهران اتخاذ می‌شود؛ در حالی که شهرستان‌های جنوب غرب استان تهران ممکن است در همان روز شرایط آلوده‌تری را تجربه کنند.

این تفاوت در شرایط جغرافیایی و کیفیت هوا ایجاب می‌کند که تصمیم‌گیری‌ها صرفاً بر اساس شاخص‌های شهر تهران انجام نشود و وضعیت هر شهرستان به‌صورت مستقل مورد ارزیابی قرار گیرد.

از سوی دیگر، تراکم جمعیت، گسترش شهرنشینی و افزایش فعالیت‌های صنعتی و عمرانی در این محدوده، ضرورت توجه جدی‌تر به موضوع آلودگی هوا را دوچندان کرده است. نمی‌توان انتظار داشت با تصمیم‌گیری‌های مقطعی و بدون شناسایی دقیق منابع آلاینده، مشکل آلودگی هوا در این مناطق برطرف شود.

اکنون انتظار می‌رود سازمان حفاظت محیط زیست، استانداری تهران و سایر دستگاه‌های مسئول، با انجام مطالعات دقیق و انتشار عمومی نتایج پایش‌ها، منشأ اصلی آلودگی هوا در اسلامشهر، بهارستان و رباط‌کریم را مشخص کنند و برنامه‌ای عملیاتی برای کاهش آلاینده‌ها ارائه دهند.

موضوع صرفاً چند عدد در جدول شاخص‌های کیفیت هوا نیست؛ صحبت از سلامت و کیفیت زندگی جمعیتی نزدیک به سه میلیون نفر در جنوب غرب استان تهران است؛ مردمی که حق دارند به اندازه ساکنان پایتخت از هوای سالم و تصمیم‌گیری عادلانه در روزهای آلوده برخوردار باشند.